Sprzęgło ciernego typu jednotarczowego to jeden z najczęściej stosowanych elementów układu napędowego w pojazdach mechanicznych, zwłaszcza samochodach osobowych. Jego głównym zadaniem jest płynne przekazywanie momentu obrotowego z silnika na skrzynię biegów oraz umożliwienie krótkotrwałego rozłączenia tych dwóch zespołów podczas zmiany biegów. W tym poradniku omówimy budowę i zasadę działania tego typu sprzęgła.
Podstawowe informacje o sprzęgle ciernym
Sprzęgło ciernego (inaczej tarczowe) opiera się na zasadzie tarcia powierzchniowego. Moment obrotowy przekazywany jest dzięki naciskowi wywieranemu przez sprężyny na płyty cierną i dociskową. Najprostszym i najpowszechniej stosowanym rozwiązaniem jest sprzęgło jednotarczowe – zawierające jedną tarczę cierną.
Główne elementy składowe sprzęgła jednotarczowego
- Tarcza cierna (tarcza sprzęgła)
To centralny element sprzęgła. Wyposaży się w materiały cierne po obu stronach, które zapewniają odpowiednią przyczepność do koła zamachowego i dociskacza. Tarcza ma także amortyzator skrętny, który tłumi wibracje i uderzenia przenoszone z silnika na skrzynię biegów. - Koło zamachowe
Element mocowany bezpośrednio do wału korbowego silnika. Ma dużą masę, co pomaga w utrzymaniu równomierności pracy silnika. Powierzchnia robocza koła zamachowego musi być idealnie gładka, aby zapewnić pełne przyleganie tarczy sprzęgła. - Płyta dociskowa (dociskacz)
Mocowana do koła zamachowego za pomocą sprężyn lub membrany. Jej zadaniem jest wywieranie stałego nacisku na tarczę cierną, umożliwiając tym samym przekazywanie momentu obrotowego. Dociskacz wykonuje się najczęściej z żeliwa lub stali. - Mechanizm zwalniania (łożysko oporowe / siłownik hydrauliczny)
Umożliwia kierowcy rozłączanie sprzęgła poprzez wciskanie pedału. Gdy pedał sprzęgła zostaje naciśnięty, łożysko oporowe naciska na palce membrany dociskacza, co powoduje jego odciśnięcie od tarczy cierniej i tym samym rozłączenie sprzęgła. - Obudowa sprzęgła (kosz sprzęgła)
Trzyma całość konstrukcji w całości i zapewnia odpowiednie prowadzenie oraz osłania elementy przed kurzem i wilgocią.
Zasada działania sprzęgła jednotarczowego
- Stan sprzęgnięty (pedał sprzęgła nie naciśnięty):
Płyta dociskowa, dzięki naciskowi sprężyn, przyciska tarczę cierną do koła zamachowego. Dzięki temu moment obrotowy z silnika przekazywany jest na wałek skrzyni biegów. - Stan rozsprzęgnięty (pedał sprzęgła naciśnięty):
Naciśnięcie pedału uruchamia mechanizm zwalniający, który oddala dociskacz od tarczy cierniej. Brak kontaktu powoduje zerwanie przekazu momentu obrotowego, co umożliwia bezpieczną zmianę biegów. - Stan pośredni (rozruch pojazdu):
Podczas łagodnego puszczenia pedału sprzęgła dochodzi do stopniowego przylegania tarczy do koła zamachowego – ten stan nazywany jest „punkt sprawny” i umożliwia płynny rozruch pojazdu.
Najczęstsze objawy zużycia sprzęgła jednotarczowego
- Trudności w włączaniu biegów
- Spadek mocy silnika przy ruszaniu
- Zapach spalenia przy eksploatacji
- Zwiększona wysokość punktu sprawnego
- Ślizganie się sprzęgła pod obciążeniem
W przypadku wystąpienia tych objawów konieczna może być wymiana całego zestawu sprzęgła (tarcza + dociskacz + łożysko).
Najważniejsze fakty o budowie sprzęgła ciernego jednotarczowego – podsumowanie
✅ Jednotarczowe sprzęgło ciernego składa się z tarczy cierniej, płyty dociskowej, koła zamachowego i mechanizmu zwalniającego.
✅ Tarcza cierna jest kluczowym elementem – odpowiada za przekazywanie momentu obrotowego dzięki tarciu.
✅ Dociskacz wywiera nacisk na tarczę dzięki sprężynom lub membranie.
✅ Koło zamachowe stabilizuje pracę silnika i stanowi powierzchnię docisku dla tarczy.
✅ Mechanizm zwalniający (np. łożysko oporowe) umożliwia kierowcy rozłączanie sprzęgła.
✅ Sprzęgło działa na zasadzie fizycznego kontaktu i tarcia między elementami.
✅ Zużycie sprzęgła objawia się ślizganiem się, trudnościami w włączaniu biegów lub zapachem spalenia.
✅ W przypadku wymiany zaleca się wymienianie całego zestawu sprzęgła (tarcza, dociskacz, łożysko).
